Een 57-jarige politieman is in 2008 overleden aan de ziekte van Weil. De politieman had de infectieziekte waarschijnlijk opgelopen bij de afhandeling van een dodelijk ongeval met een speedboot op het Prinses Margietkanaal in Friesland. In dit water leven veel ratten.

Jaarlijks 30 mensen ziekte van Weil

Volgens het RIVM lopen in Nederland per jaar ongeveer dertig mensen een besmetting op: 10 in tropische landen en ongeveer 20 in eigen land. Een duidelijk piek in het aantal ziektegevallen is waarneembaar in de periode augustus-november. Als de ziekte van Weil niet snel wordt behandeld, kan 20 procent van de patiënten overlijden. Volgens het RIVM overlijdt in Nederland gemiddeld 5 procent van de patiënten.

Ziekteverschijnselen bij mensen

De ziekte van Weil uit zich door griepachtige verschijnselen: plotseling opkomende hoofdpijn, koorts, spier- en gewrichtspijnen. Ook is men overgevoelig voor licht en treden misselijkheid en braken op. In ernstige gevallen kan de ziekte leiden tot verstoringen in de functies van lever en nieren. Een enkele keer treedt hersenvliesontsteking (meningitis) op.

Ziekte van Weil, modderkoorts en melkerskoorts

De veroorzakers van de ziekte van Weil zijn bacteriën (Leptospiren). Vooral muizen en ratten dragen Leptospiren, die modderkoorts en ziekte van Weil bij de mens veroorzaken. Ook runderen kunnen Leptospiren bij zich dragen. Deze variant kan melkerskoorts bij de mens veroorzaken.

Besmettingsbron: water waarin ratten leven

Leptospiren worden uitgescheiden via de urine. De bacterie kan jarenlang met de urine worden uitgescheiden en zo de omgeving besmetten. Oorzaken van infecties bij mensen zijn opspattende urine van runderen in een melkstal of zwemmen in buitenwater waarin ratten leven. Vooral in gunstige omstandigheden zoals lauw, weinig stromend water, gedijt de bacterie uitstekend.

Ziekteverschijnselen bij dieren

Leptospirose (besmetting door Leptospiren) kan bij vrijwel alle diersoorten optreden.

• Bij honden, die in door ratten besmet water de ziekte van Weil oplopen, kan de ziekte acuut verlopen. Daarbij treden sufheid, braken, diarree, geelzucht, nerveuze verschijnselen en bloedverlies met de urine op.
• Bij rundvee is vooral Leptospira hardjo bekend als veroorzaker van abortus. Koeien worden niet zichtbaar ziek, maar onder invloed van Leptospiren kan naast abortus een verminderde melkproductie optreden.
• Varkens worden niet zichtbaar ziek maar kunnen aborteren. Daarnaast kan een infectie ervoor zorgen dat er zwakke biggen geboren worden.
• Bij kalveren en biggen kan een infectie met leptospiren geelzucht en bloedverlies met de urine veroorzaken. De urine heeft dan een donkere bruine tot rode kleur.

Verspreiding en frequentie

Leptospirose komt wereldwijd voor. In Nederland treden vooral de ziekte van Weil en modderkoorts op (door infectie met Leptospiren die het zwemwater besmetten). Leptospirose bij runderen (en melkerskoorts bij mensen) komt in Nederland nauwelijks meer voor dankzij intensieve, verplichte, bestrijdingsprogramma’s zoals tankmelkonderzoek bij melkgevende runderen en bloedonderzoek bij niet-melkgevende runderen.

Rattenurine grootste risico

Door rattenurine besmet oppervlaktewater is de grootste risicobron voor de mens. Zwemmen in lauw stilstaand water kan daarom beter vermeden worden. Rattenvangers die aan slootranden werken en boeren moeten hygiënemaatregelen in acht nemen, zoals:
• het dragen van beschermende kleding en schoeisel;
• het vermijden van contact met urine van mogelijk besmette runderen;
• het vermijden van het drinken van rauwe melk.
Leptospirose bij honden wordt voorkomen door de dieren regelmatig in te enten, vooral voor honden die veel zwemmen is dit belangrijk.

Bestrijding van ratten en muizen

Gezien het feit dat besmetting met de ziekte van Weil vooral plaats vindt door contact met besmet oppervlaktewater is het zaak dat water zoveel mogelijk vrij te houden van ratten. Naast de programma’s die de waterschappen uitvoeren ter bestrijding van ratten is het van belang dat particulieren en bedrijven alert zijn op het voorkomen van ratten in recreatieplassen. Juist in de zomermaanden wordt intensief gebruik gemaakt van recreatieplassen. Door bezoekers achtergelaten voedselresten vormen een paradijs voor ratten. De relatief hoge temperatuur van het water zorgt er weer voor dat Leptospiren zich explosief vermeerderen. Het bestrijden van ratten aan de oever van recreatieplassen is dan ook een eerste vereiste om te trachten de ziekte van Weil terug te dringen.